HENRIKE KNÖRR BORRÀS, IN MEMORIAM
Henrike ezagutu nuenean Endrike izena zuen eta oso gaztea zen arren, betiko jakintsu itxura zuen. Eskolak ematen zituenean oso poliki hitz egiten zuen, hitzak aukeratzen eta neurtzen arituko balitz bezala. Garai hartako irakasle guztiak fama handikoak ziren, Koldo Mitxelena, Patxi Goenaga, Ibon Sarasola eta Endrike Knörr. Pozik geunden gela hartan, irakasle distiratsuak genituelako eta, gainera, horietako bat orduan ospe handiko kantaria zen Gorka Knörren anaia zelako. Guretzat plus bat zen bitxikeria hura. Egungo egunetik ikusita munta gutxiko kontua agian, garai hartan, ordea, oso garrantzi handikoa orduko giro euskaltzalean.
Dena den, irakasleak estakuru gaitza zuen, galdera zailak egiten zituen: non dago Amikuze? Ustaritz Euskal Herriko zein herrialdetako hiriburua izan zen behiala? Zein mendetan argitaratu zen lehenengo euskal liburua? Nor izan zen Bernard Dechepare? Kokatuko zenuke Donibane Garazi Euskal Herriko mapa batean? Bai, benetan galdera zailak egiten zituen gizon betaurrekodun, jakintsu eta orojakile hark, hitz egiten zuelarik espazioan galduta zegoen puntu zehatz batean begirada finkatzen zuen bitartean.
Henrikek zioenez, erraldoi baten sorbaldetara igotako ipotxa zen bera. Koldo Mitxelena erraldoitzat jotzen zuen eta goitik behera miretsi ere bai, filologo bezala zen guztia erraldoi horri zor ziola zioen eta eskerturik zegoen filosofo ipotx bat izanik filologo erraldoiak bere sorbaldetara igo zuelako eta filologo bilakatu zuelako. Izan ere, Henrike eta Koldo Mitxelena izan ziren Arabako Euskarazko Katedraren buruak transizio garaiko Colegio Universitario Alavés delakoan, Euskal Herriko Unibertsitatearen oinarri izan zen hartan. Honetaz gainera, Mitxelenak Henrikeren tesia zuzendu zuen eta, maisuaren zuzendaritzapean Henrikek Summa cum laude kalifikazioa erdietsi zuen Maurice Harriet hiztegiaren argitalpen kritiko bati esker.
Henrike ipotxaren sorbalda, berriz, erraldoi batena izan da niretzat. Ni ere igo nintzen bere sorbaldara. Ni ere ipotxa naiz Henrike erraldoiaren sorbaldara igoa, nire tesia izan baitzen berak zuzendu eta epaitua izan den bakarra. Ni ere “obligaturik nago jagoitikoz hargana”, ipotxa bainaiz, baina erraldoi baten sorbaldara igo den beste erraldoi maitagarri baten sorbaldetara igoa.
2009/04/19
HENRIKE KNÖRR, LEHEN URTEMUGA
HENRIKE KNÖRR BORRÀS, IN MEMORIAM
Henrike ezagutu nuenean Endrike izena zuen eta oso gaztea zen arren, betiko jakintsu itxura zuen. Eskolak ematen zituenean oso poliki hitz egiten zuen, hitzak aukeratzen eta neurtzen arituko balitz bezala. Garai hartako irakasle guztiak fama handikoak ziren, Koldo Mitxelena, Patxi Goenaga, Ibon Sarasola eta Endrike Knörr. Pozik geunden gela hartan, irakasle distiratsuak genituelako eta, gainera, horietako bat orduan ospe handiko kantaria zen Gorka Knörren anaia zelako. Guretzat plus bat zen bitxikeria hura. Egungo egunetik ikusita munta gutxiko kontua agian, garai hartan, ordea, oso garrantzi handikoa orduko giro euskaltzalean.
Dena den, irakasleak estakuru gaitza zuen, galdera zailak egiten zituen: non dago Amikuze? Ustaritz Euskal Herriko zein herrialdetako hiriburua izan zen behiala? Zein mendetan argitaratu zen lehenengo euskal liburua? Nor izan zen Bernard Dechepare? Kokatuko zenuke Donibane Garazi Euskal Herriko mapa batean? Bai, benetan galdera zailak egiten zituen gizon betaurrekodun, jakintsu eta orojakile hark, hitz egiten zuelarik espazioan galduta zegoen puntu zehatz batean begirada finkatzen zuen bitartean.
Henrikek zioenez, erraldoi baten sorbaldetara igotako ipotxa zen bera. Koldo Mitxelena erraldoitzat jotzen zuen eta goitik behera miretsi ere bai, filologo bezala zen guztia erraldoi horri zor ziola zioen eta eskerturik zegoen filosofo ipotx bat izanik filologo erraldoiak bere sorbaldetara igo zuelako eta filologo bilakatu zuelako. Izan ere, Henrike eta Koldo Mitxelena izan ziren Arabako Euskarazko Katedraren buruak transizio garaiko Colegio Universitario Alavés delakoan, Euskal Herriko Unibertsitatearen oinarri izan zen hartan. Honetaz gainera, Mitxelenak Henrikeren tesia zuzendu zuen eta, maisuaren zuzendaritzapean Henrikek Summa cum laude kalifikazioa erdietsi zuen Maurice Harriet hiztegiaren argitalpen kritiko bati esker.
Henrike ipotxaren sorbalda, berriz, erraldoi batena izan da niretzat. Ni ere igo nintzen bere sorbaldara. Ni ere ipotxa naiz Henrike erraldoiaren sorbaldara igoa, nire tesia izan baitzen berak zuzendu eta epaitua izan den bakarra. Ni ere “obligaturik nago jagoitikoz hargana”, ipotxa bainaiz, baina erraldoi baten sorbaldara igo den beste erraldoi maitagarri baten sorbaldetara igoa.
Henrike ezagutu nuenean Endrike izena zuen eta oso gaztea zen arren, betiko jakintsu itxura zuen. Eskolak ematen zituenean oso poliki hitz egiten zuen, hitzak aukeratzen eta neurtzen arituko balitz bezala. Garai hartako irakasle guztiak fama handikoak ziren, Koldo Mitxelena, Patxi Goenaga, Ibon Sarasola eta Endrike Knörr. Pozik geunden gela hartan, irakasle distiratsuak genituelako eta, gainera, horietako bat orduan ospe handiko kantaria zen Gorka Knörren anaia zelako. Guretzat plus bat zen bitxikeria hura. Egungo egunetik ikusita munta gutxiko kontua agian, garai hartan, ordea, oso garrantzi handikoa orduko giro euskaltzalean.
Dena den, irakasleak estakuru gaitza zuen, galdera zailak egiten zituen: non dago Amikuze? Ustaritz Euskal Herriko zein herrialdetako hiriburua izan zen behiala? Zein mendetan argitaratu zen lehenengo euskal liburua? Nor izan zen Bernard Dechepare? Kokatuko zenuke Donibane Garazi Euskal Herriko mapa batean? Bai, benetan galdera zailak egiten zituen gizon betaurrekodun, jakintsu eta orojakile hark, hitz egiten zuelarik espazioan galduta zegoen puntu zehatz batean begirada finkatzen zuen bitartean.
Henrikek zioenez, erraldoi baten sorbaldetara igotako ipotxa zen bera. Koldo Mitxelena erraldoitzat jotzen zuen eta goitik behera miretsi ere bai, filologo bezala zen guztia erraldoi horri zor ziola zioen eta eskerturik zegoen filosofo ipotx bat izanik filologo erraldoiak bere sorbaldetara igo zuelako eta filologo bilakatu zuelako. Izan ere, Henrike eta Koldo Mitxelena izan ziren Arabako Euskarazko Katedraren buruak transizio garaiko Colegio Universitario Alavés delakoan, Euskal Herriko Unibertsitatearen oinarri izan zen hartan. Honetaz gainera, Mitxelenak Henrikeren tesia zuzendu zuen eta, maisuaren zuzendaritzapean Henrikek Summa cum laude kalifikazioa erdietsi zuen Maurice Harriet hiztegiaren argitalpen kritiko bati esker.
Henrike ipotxaren sorbalda, berriz, erraldoi batena izan da niretzat. Ni ere igo nintzen bere sorbaldara. Ni ere ipotxa naiz Henrike erraldoiaren sorbaldara igoa, nire tesia izan baitzen berak zuzendu eta epaitua izan den bakarra. Ni ere “obligaturik nago jagoitikoz hargana”, ipotxa bainaiz, baina erraldoi baten sorbaldara igo den beste erraldoi maitagarri baten sorbaldetara igoa.
2009/03/09
KNÖRR: "III. MENDEA EZ LITEKE"
Henrike guregandik joan bazen ere, noizean behin bere ekimenen berri dugu.
Hona hemen BERRIA egunkariak, Nafarroako Liburutegietan debekatuta izan den horrek, dakarrena:
III. MENDEA EZ LITEKE
Hona hemen BERRIA egunkariak, Nafarroako Liburutegietan debekatuta izan den horrek, dakarrena:
III. MENDEA EZ LITEKE
Berrian argitaratutako testuan baieztapen eztabaidagarri bat irristatu da: Henrikek paleografiaz edo epigrafiaz ez zekiela. Hori esatea gehiegitxo iruditzen zait. Jakintsu bat zen eta, bera ezagututa, zail samar egiten zait hori onartzea.
JAKINTSU BAT GURI BEGIRA
VELEIARENA EGIA IZAN EDO EZ, BERDIN DA
EGUN HAIETAKO DISTIRA
EZ DA INOIZ ERE
ITZALIKO
Joan baino lehen bere zalantzak adierazi bazituen ere, hona hemen 2006ko ekaina eder hartako egunen ilusioak bere lumara ekarri zuen solasa
Iruña-Veleia berriro guztien ahotan
Henrike Knörr
Euskal Herriko Unibertsitatea
Euskaltzaindia
(Prentsaurreko mintzaldia, Gasteizen, 2006ko ekainaren 15ean)
Duela berrehun urte, Francisco Martínez Marinak, Espainiako Historia Akademiaren hiztegi ezagunean (1802), Iruña-ri buruzko sarreran, hau idatzi zuen:
"Está situado dos leguas cortas al oeste de Vitoria, en una colina que domina toda su circunferencia. Fue célebre en lo antiguo el pueblo de Iruña, voz vascongada, que vale tanto como "Villabuena". Pamplona tuvo el mismo nombre hasta que los romanos se lo mudaron en Pompeyópolis, y es de creer que a ésta hayan aplicado nuestros escritores algunos pasages de la historia que pertenecen a Iruña de Alava."
Eta gero hau dio:
"Sin embargo de haber sido un pueblo enteramente romano, como lo acreditan los vestigios de edificios arruinados, inscripciones, monedas y otros monumentos, nuestros historiadores no hacen memoria de él, y los naturales del país que se dedicaron a escribir su historia, adelantaron muy poco sobre esta materia, y aun escribieron con grande incertidumbre, generalidad y confusión".
Arrazoi zuen Martínez Marina Akademia-buruak bere deitorean, eta berri anitz eman zizkigun artikulu horretan, non, seguru aski, Lorenzo Prestamero arabar apaizak, Akademia bereko kide bipilak, eskuzabal lagundu baitzuen, beste hainbat artikulutan bezala. Orain, ordea, ez dugu uste Iruña-k 'Villabuena' esan nahi duela. Lehen osagaia bai, (h)iri da, baina bigarrenean zenbaitek un dakusagu (oraingo euskaran une edo gune), Iruñea-n eta Irun-en bezala, edota Ataun eta Solaun izenetan. Bestalde, bai Nafarroakoan eta bai Arabakoan, azken –a hori artikulua da jatorriz. Hots, Iruñ(e)a honela behar da azaldu: (H)Iriun-a, 'hiriaren tokia' esango bagenu bezala. Arabako Iruñatik hurbil, Billoda herrian, Irunbe aurkitzen dugu, leku izen zaharra, zalantzarik gabe 'Iruñaren azpian' ulertu behar dena, eta bizpahiru kilometrotara, Ariñizen, Irunbide; dakigunez, Irunbide eta antzekoak dozenaka agertzen dira Iruñerrian. Beste zerbait gaineratuko dut: Iruña izena bereizkuntza da Araban, non (h)iri- lehen osagaia zutenek goiz aldatu baitzuten lehen bokala; Reja de Alava deitzen denArabako herrien zerrenda ederrean (1025), guztiak dira (H)U-: Huribarri, Urizar, e.a. Honek eramango gintuzke pentsatzera Iruña izena askoz lehenago finkatu zela.
Veleia maiz aipatzen da Antzinatean eta Erdi Aroan. Besteak beste, Alfonso III.aren kronikan dugu lekukotasun hau: Uelegia Alabense. Eta Iruña geroago agertzen da. Baina jendeak erabiltzen zuen ahoz, seguru aski, oraintsu esan dugun arrazoiagatik. Horra non Rohlfs erromanista ospetsuak "tradizio bikoitzeko toponimia" deitu zuenaren adibide ona: bertakoek Iruña esaten zuten, eta Veleia forma, berriz, letratuek eta bidaiariek (horrela hitz egitea zilegi bazait) erabiltzen zuten. Arabako Iruña hau, bere lozorro luze-luzea gorabehera, deitura ezagunen iturri izan da. Horra, beste zenbaiten artean, Martínez de Iruña familia, dorretxe baten jabea, Badaia medikatearen gainean, leku ezin egokiago batean. XV. mendean, Andrés Martínez de Iruñak Hieronimotarren ordenari eman zion dorretxea, eta Gasteiza joan zen familia hori, Otsanda Andrearen etxera. Kargudun izan ziren hirian, eta goi mailako kargudun. Haien armarria Done Bikendi elizaren absidean ikus daiteke. Ez dezagun ahantz, gainera, Iruña Arabako hermandade bat deitu izan dela, antzinako loria eta ospearen oihartzun legez.
Eta bat-batean, hemen dugu Iruña-Veleia guztien ahotan. Hobeki esan: berriro dugu guztien ahotan, beste arrazoi batzuengatik duela astebete izan ondoren (erlijioarekin loturiko aztarnak ziren orduan). Oraingoan hizkuntzak ekarri du plazara Iruña-Veleia, euskarazko hitz batzuek ekarri dute, hain zuzen ere. Garrantzi handi-handiko gertakaria, nahiz une honetan ezagutzen duguna etorriko denaren zatia eta zantzua den, apika. Gogoratu behar dugu Antzinatetik hauxe bakarrik genuela, euskarari dagokiolarik: euskal (edo euskal antza duten) izen berezi batzuk, latinezko testuinguruetan, gizabanakoak, jainkoak eta jainkosak deitzeko, eta garai haietako geografo eta historiagileen izkribuetan irakurtzen ditugun leku izenak(sarri desitxuratuak). Eta orain, ziplo!, gure begiek, harriduraz, urduritasunez, are dardaraz, egunoroko hitzak ikusten dituzte, hala nola:
GEVRE ATA ZVTAN ('geure Aita zuengan')
IAVN
EDAN
IAN
LO (bizimodu lasairako aholkua, ikusten denez)
GORI ('gorri', menturaz)
VRDIN
ISAR (agian izar, baina nik ez dut uste aldamenean ageri den urdin hitzarekin lotu behar dugula)
IESVS IOSE ATA TA MIRIAN AMA (hau da: 'Jesus, Jose aita eta Maria ama')
Ametsa? Ez, inola ere ez! Edo bai, baina ametsa egia bihurtua!
Euskararen lekukoak, dirudienez IV. edo V. mendekoak (eta, hala ere, ulerterrazak). "¡Por fin podremos salir del círculo de las Glosas!", idatzi dit adiskide on batek, Complutense Unibertsitateako irakasle entzutetsuak. Eta nik nirekiko: Glosa eskergaiztokoak zinez X. mendeko horiek, zeren euskarazko bi perpaus horietan -Izioqui dugu / Guec ajutu ez dugu- interes gutxienekoa ulertzen baitugu soilik: guec, ez, dugu, axolakoa ilunpean gelditzen delarik. Zer da izioqui? Bigarren osagai bat ez ote hor, oki (gaurko euskaraz toki)? Zer da ajutu? Agian adiutum latinezko partizipio izendua, adiuvo aditzarena, hots, 'lagundu'? Horrela bada, bigarren perpausak hau esan nahiko luke: 'Guk ez dugu laguntzarik'. Dena dago airean, ordea, eta laguntza guk behar dugu.
Egungo prentsaurrekoan, hiru mahaikideok gure poza agertu nahi dugu, eta guztiei helarazi. Lan egingo dugula hitz ematen dugu, arkeologoekin batera (haien menpean gara, eta haiei beha). Gauzak ongi badoaz, menturaz udazkenean ezagutaraz genezake interes bizi-biziko testu multzo hau, xehetasun guztiekin. Honezkero dugun materialak bakarrik galdera asko egitendizkigu, eta galdera sakonak. Erantzuten jakingo ahal dugu! Eta gero etorriko dira beste galdera batzuk, eta erantzunak bilatu beharko horientzat ere, eta horrela ondoren ere, zientziak eskatzen duen bezala. Fragen, Antworten, Fragen ('Galderak, erantzunak, galderak') izena eman zion bere liburuari Robert Havelmann-ek, eta jakintza-bidea hori baizik ez da.
Agian Euskal Herria ez da inoiz izan etnodromo bat, Georges Dumézil famatuak Siberia definitu zuen gisan esateko. Baina lurralde hauetan nabari da jendaki, populu eta kultura batzuen aztarna. Iruña-Veleiako aurkikunde hauek, zalantzarik gabe, sekretu zenbait agertzen lagunduko gaituzte.
"Está situado dos leguas cortas al oeste de Vitoria, en una colina que domina toda su circunferencia. Fue célebre en lo antiguo el pueblo de Iruña, voz vascongada, que vale tanto como "Villabuena". Pamplona tuvo el mismo nombre hasta que los romanos se lo mudaron en Pompeyópolis, y es de creer que a ésta hayan aplicado nuestros escritores algunos pasages de la historia que pertenecen a Iruña de Alava."
Eta gero hau dio:
"Sin embargo de haber sido un pueblo enteramente romano, como lo acreditan los vestigios de edificios arruinados, inscripciones, monedas y otros monumentos, nuestros historiadores no hacen memoria de él, y los naturales del país que se dedicaron a escribir su historia, adelantaron muy poco sobre esta materia, y aun escribieron con grande incertidumbre, generalidad y confusión".
Arrazoi zuen Martínez Marina Akademia-buruak bere deitorean, eta berri anitz eman zizkigun artikulu horretan, non, seguru aski, Lorenzo Prestamero arabar apaizak, Akademia bereko kide bipilak, eskuzabal lagundu baitzuen, beste hainbat artikulutan bezala. Orain, ordea, ez dugu uste Iruña-k 'Villabuena' esan nahi duela. Lehen osagaia bai, (h)iri da, baina bigarrenean zenbaitek un dakusagu (oraingo euskaran une edo gune), Iruñea-n eta Irun-en bezala, edota Ataun eta Solaun izenetan. Bestalde, bai Nafarroakoan eta bai Arabakoan, azken –a hori artikulua da jatorriz. Hots, Iruñ(e)a honela behar da azaldu: (H)Iriun-a, 'hiriaren tokia' esango bagenu bezala. Arabako Iruñatik hurbil, Billoda herrian, Irunbe aurkitzen dugu, leku izen zaharra, zalantzarik gabe 'Iruñaren azpian' ulertu behar dena, eta bizpahiru kilometrotara, Ariñizen, Irunbide; dakigunez, Irunbide eta antzekoak dozenaka agertzen dira Iruñerrian. Beste zerbait gaineratuko dut: Iruña izena bereizkuntza da Araban, non (h)iri- lehen osagaia zutenek goiz aldatu baitzuten lehen bokala; Reja de Alava deitzen denArabako herrien zerrenda ederrean (1025), guztiak dira (H)U-: Huribarri, Urizar, e.a. Honek eramango gintuzke pentsatzera Iruña izena askoz lehenago finkatu zela.
Veleia maiz aipatzen da Antzinatean eta Erdi Aroan. Besteak beste, Alfonso III.aren kronikan dugu lekukotasun hau: Uelegia Alabense. Eta Iruña geroago agertzen da. Baina jendeak erabiltzen zuen ahoz, seguru aski, oraintsu esan dugun arrazoiagatik. Horra non Rohlfs erromanista ospetsuak "tradizio bikoitzeko toponimia" deitu zuenaren adibide ona: bertakoek Iruña esaten zuten, eta Veleia forma, berriz, letratuek eta bidaiariek (horrela hitz egitea zilegi bazait) erabiltzen zuten. Arabako Iruña hau, bere lozorro luze-luzea gorabehera, deitura ezagunen iturri izan da. Horra, beste zenbaiten artean, Martínez de Iruña familia, dorretxe baten jabea, Badaia medikatearen gainean, leku ezin egokiago batean. XV. mendean, Andrés Martínez de Iruñak Hieronimotarren ordenari eman zion dorretxea, eta Gasteiza joan zen familia hori, Otsanda Andrearen etxera. Kargudun izan ziren hirian, eta goi mailako kargudun. Haien armarria Done Bikendi elizaren absidean ikus daiteke. Ez dezagun ahantz, gainera, Iruña Arabako hermandade bat deitu izan dela, antzinako loria eta ospearen oihartzun legez.
Eta bat-batean, hemen dugu Iruña-Veleia guztien ahotan. Hobeki esan: berriro dugu guztien ahotan, beste arrazoi batzuengatik duela astebete izan ondoren (erlijioarekin loturiko aztarnak ziren orduan). Oraingoan hizkuntzak ekarri du plazara Iruña-Veleia, euskarazko hitz batzuek ekarri dute, hain zuzen ere. Garrantzi handi-handiko gertakaria, nahiz une honetan ezagutzen duguna etorriko denaren zatia eta zantzua den, apika. Gogoratu behar dugu Antzinatetik hauxe bakarrik genuela, euskarari dagokiolarik: euskal (edo euskal antza duten) izen berezi batzuk, latinezko testuinguruetan, gizabanakoak, jainkoak eta jainkosak deitzeko, eta garai haietako geografo eta historiagileen izkribuetan irakurtzen ditugun leku izenak(sarri desitxuratuak). Eta orain, ziplo!, gure begiek, harriduraz, urduritasunez, are dardaraz, egunoroko hitzak ikusten dituzte, hala nola:
GEVRE ATA ZVTAN ('geure Aita zuengan')
IAVN
EDAN
IAN
LO (bizimodu lasairako aholkua, ikusten denez)
GORI ('gorri', menturaz)
VRDIN
ISAR (agian izar, baina nik ez dut uste aldamenean ageri den urdin hitzarekin lotu behar dugula)
IESVS IOSE ATA TA MIRIAN AMA (hau da: 'Jesus, Jose aita eta Maria ama')
Ametsa? Ez, inola ere ez! Edo bai, baina ametsa egia bihurtua!
Euskararen lekukoak, dirudienez IV. edo V. mendekoak (eta, hala ere, ulerterrazak). "¡Por fin podremos salir del círculo de las Glosas!", idatzi dit adiskide on batek, Complutense Unibertsitateako irakasle entzutetsuak. Eta nik nirekiko: Glosa eskergaiztokoak zinez X. mendeko horiek, zeren euskarazko bi perpaus horietan -Izioqui dugu / Guec ajutu ez dugu- interes gutxienekoa ulertzen baitugu soilik: guec, ez, dugu, axolakoa ilunpean gelditzen delarik. Zer da izioqui? Bigarren osagai bat ez ote hor, oki (gaurko euskaraz toki)? Zer da ajutu? Agian adiutum latinezko partizipio izendua, adiuvo aditzarena, hots, 'lagundu'? Horrela bada, bigarren perpausak hau esan nahiko luke: 'Guk ez dugu laguntzarik'. Dena dago airean, ordea, eta laguntza guk behar dugu.
Egungo prentsaurrekoan, hiru mahaikideok gure poza agertu nahi dugu, eta guztiei helarazi. Lan egingo dugula hitz ematen dugu, arkeologoekin batera (haien menpean gara, eta haiei beha). Gauzak ongi badoaz, menturaz udazkenean ezagutaraz genezake interes bizi-biziko testu multzo hau, xehetasun guztiekin. Honezkero dugun materialak bakarrik galdera asko egitendizkigu, eta galdera sakonak. Erantzuten jakingo ahal dugu! Eta gero etorriko dira beste galdera batzuk, eta erantzunak bilatu beharko horientzat ere, eta horrela ondoren ere, zientziak eskatzen duen bezala. Fragen, Antworten, Fragen ('Galderak, erantzunak, galderak') izena eman zion bere liburuari Robert Havelmann-ek, eta jakintza-bidea hori baizik ez da.
Agian Euskal Herria ez da inoiz izan etnodromo bat, Georges Dumézil famatuak Siberia definitu zuen gisan esateko. Baina lurralde hauetan nabari da jendaki, populu eta kultura batzuen aztarna. Iruña-Veleiako aurkikunde hauek, zalantzarik gabe, sekretu zenbait agertzen lagunduko gaituzte.
KNÖRR: "III. MENDEA EZ LITEKE"
Henrike guregandik joan bazen ere, noizean behin bere ekimenen berri dugu.
Hona hemen BERRIA egunkariak, Nafarroako Liburutegietan debekatuta izan den horrek, dakarrena:
III. MENDEA EZ LITEKE
Hona hemen BERRIA egunkariak, Nafarroako Liburutegietan debekatuta izan den horrek, dakarrena:
III. MENDEA EZ LITEKE
Berrian argitaratutako testuan Henrikek paleografiaz edo epigrafiaz ez zekiela esaten da. Gehiegitxo iruditzen zait. Jakintsu bat zen eta jakintsua ezagutu genuenontzat zail samar egiten zaigu hori onartzea.
2008/12/01
MIKEL LABOA,ZENDU DA
AGONIA / HILZORIA
Morire come le allodole assetate
sul miraggio
O coma la guaglia
passato il mare
nei primi cespugli
perché di volare
non ha piú voglia.
Ma non vivere di lamento
come un cardellino accecato.
(Giuseppe Ungaretti / Mikel Laboa)
Hil, hegatxabal egartien modura
ispilatze batean
Edo, galeperraren modura
itsasoa zeharkatu ondoren
lehenengo sastraketan,
hegan egiteko
gogo gehiagorik ez duelako
Baina ez aienez bizi
kardantxori itsutu baten modura
Itzulp. JKL Mugartza / Gatika
Irudia: http://leplebeienbleu.hautetfort.com/images/medium_mikel_laboa_urdina.jpg
2008/11/15
MARINO AYERRA
Baina, zer nolako pentsamentuak metatzen ariko ziren
fusilatzeko agindua ematen ari zen une haietan
Soltxaga Komandante Jaunaren arima beti itxi bezain hotzean?
Soltxaga Komandante Jaunaren arima beti itxi bezain hotzean?
Marino Ayerra
Zapata beltzaren zolak zauritu zuen
lur aske emankor gozo honen
karmin
lore gorria
Gaur
horma handietako hilobitik ateratzen ari garena
gure zuhaitz sustraia izan dena
hitzaren martiria izan zen orduko garai gupidagabe
haietan
Argizarizko igitaia eskuan zuela eta
suzko mailu batez, ez genion aditzen
baina
gure ate lokartuan jotzen zuen
gutaz eta gure ankerkeriaz, krudelkeriaz
edota bihotz-gogortasunez mintzo ginen aldiro
inoiz ere ez genezan oroimena gal eskatzen
Inoiz eta inola hatzik ere mugitu ez zutenekin batera
Ez da urtzen uzten ahal
Inora joan nahi izan ez zutenen arimekin batera
Ez da urtzen uzten ahal
Ez da, ez, urtzen uzten ahal
Inoiz eta inola hatzik ere mugitu ez dutenekin batera
Urak eraman eta
itsas hondarrean
beste mila harea ale ezezagunekin
batera nahastea
eta galtzea
ez da zilegi
jk MUGARTZA
Harpidetu honetara:
Mezuak (Atom)